Feeds:
Δημοσιεύσεις
Σχόλια

Archive for Σεπτεμβρίου 2011

ΝΕΑ  ΑΘΗΝΑΪΚΗ  ΣΧΟΛΗ  ( ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 )

 

Η εμφάνισή της σχετίζεται με :

  • Την αντίδραση που προκάλεσαν οι υπερβολές του ρομαντισμού

( ανεδαφικός ρομαντισμός, δουλική μίμηση ξένων προτύπων, ανεξέλεγκτο συναισθηματισμός , πομπώδες ύφος )

  • Την εσωτερική αναδιάρθρωση του κράτους από τον Χ. Τρικούπη που οδηγεί σε ανάπτυξη εμπορίου , ναυτιλίας  και συγκέντρωση πληθυσμού στις πόλεις – κυκλοφορία εφημερίδων και  περιοδικών στα αστικά κέντρα
  • Τη στροφή προς τη μελέτη του λαϊκού πολιτισμού και τη λαογραφία

      ( Λίνος Πολίτης )

  • Τον αγώνα για την επικράτηση της δημοτικής ( Γ. Ψυχάρης – Το ταξίδι μου )

 

Πεζογραφία

 

Στροφή στο ηθογραφικό διήγημα : περιγραφή και απεικόνιση ηθών και εθίμων του ελληνικού λαού. Σημαντική η συμβολή της λαογραφίας που δίνει πλούσιο υλικό για εκμετάλλευση

 

Ως αποτέλεσμα γράφονται πρωτότυπα έργα προσαρμοσμένα στη σύγχρονη ελληνική ζωή – δημιουργείται εθνική πεζογραφία

 

Ο χαρακτήρας των έργων αυτών είναι ρεαλιστικός και νατουραλιστικός

( βλ. σχετικούς όρους )

 

Πρόδρομος πεζογράφος : Δ. Βικέλας ( «Λουκής Λάρας» )

Σημαντικότερη ώθηση όμως δίνουν :

α.  η δημοσίευση των διηγημάτων του Βιζυηνού και  β.  ο πρώτος στο είδος του διαγωνισμός διηγήματος από το περιοδικό «Εστία»

 

Άλλοι σημαντικοί πεζογράφοι : Παπαδιαμάντης , Καρκαβίτσας, Δροσίνης, Κονδυλάκης, Ξενόπουλος

 

Σε ορισμένες περιπτώσεις δημιουργείται στασιμότητα – ανανέωση φέρνουν ο Χατζόπουλος  και ο Θεοτόκης – έκδηλος ο κοινωνικός προβληματισμός

Ακολουθούν : Βουτυράς,   οι ελληνοκεντρικοί  Δραγούμης και Πηνελόπη Δέλτα και κυρίως ο Ν. Καζαντζάκης

 

Θέατρο

Επιδράσεις από Ίψεν και Ντ’ Ανούτσιο ( νατουραλιστικό θέατρο )

Δημ. Κορομηλάς ( κωμειδύλλια ) και Ξενόπουλος, Χρηστομάνος, Παντελής Χορν

 

 

Κριτική

Κυρίως από τις στήλες περιοδικών

Παλαμάς, Ξενόπουλος, Βάρναλης, Αποστολάκης, Φ. Πολίτης

Μυθιστόρημα

 

Προϋποθέτει :

–          Ένα μύθο με ορισμένη πλοκή

–          Ένα βασικό ήρωα ( πρωταγωνιστή )

–          Δευτερεύοντα πρόσωπα

 

Μεγαλύτερο σε έκταση από το διήγημα ( ανάμεσα στα δύο η νουβέλα ), με πιο σύνθετη πλοκή, μεγαλύτερη ποικιλία προσώπων και καταστάσεων

Αφηγηματικοί τρόποι

 

Διήγηση : ένας απρόσωπος αφηγητής μας διηγείται με τη δική του φωνή.

Η παρουσίαση της ιστορίας είναι υποκειμενική . Ο

αφηγητής – θεός , παντογνώστης, τα βλέπει όλα, ακόμα και

τις σκέψεις των προσώπων

 

Μίμηση : α) .Ένα πλαστό πρόσωπο αφηγείται, συνήθως σε α’ πρόσωπο.

Υπάρχει αμεσότητα στο λόγο του αφηγητή και ο λόγος του

έχει τη δύναμη της προσωπικής μαρτυρίας, όμως ένα πρόσωπο

δεν μπορεί να τα ξέρει όλα

 

β) Υπάρχει ένας αφηγητής, αλλά η αφήγησή του διακόπτεται από την

παρεμβολή άλλων προσώπων που  διαλέγονται σε ευθύ λόγο

 

                 γ) Υπάρχει μόνο διάλογος ( καθαρά θεατρική τεχνική που

όμως χρησιμοποιείται και στο διήγημα )

 

Ο αφηγητής – Εστίαση

 

  1. Αφήγηση χωρίς εστίαση – αντιστοιχεί στον παντογνώστη αφηγητή
  2. Αφήγηση με εσωτερική εστίαση  – ο αφηγητής ένα από τα πρόσωπα της ιστορίας και γι ‘αυτό έχει περιορισμένο γνωστικό πεδίο
  3. Αφήγηση με εξωτερική εστίαση όπου α αφηγητής ξέρει λιγότερα από τα πρόσωπα της ιστορίας που δρουν μπροστά στα μάτια του αναγνώστη, χωρίς α ξέρει τις προθέσεις και τα συναισθήματά τους ( έργα μυστηρίου, αστυνομικές ταινίες )

 

 

 

Ρεαλισμός

    • Πιστή απεικόνιση της πραγματικότητας και του εσωτερικού κόσμου του ανθρώπου
    • Θέματα από την καθημερινότητα
    • Αντικειμενική παρουσίαση θεμάτων
    • Κριτική στάση απέναντι στην κοινωνία – οι ήρωες θύματά της

 

 

Νατουραλισμός : ακραία μορφή του ρεαλισμού

 

  • Φωτογραφική αναπαράσταση της πραγματικότητας με εξαντλητικές λεπτομέρειες
  • Θέματα από την καθημερινότητα, με προτίμηση όμως στα πιο προκλητικά από το περιθώριο της κοινωνικής ζωής. Οι πρωταγωνιστές απόκληροι, θύματα της κοινωνίας
  • Έμφαση στην αρνητική πλευρά της ζωής και την κοινωνική εξαθλίωση – έντονη κριτική
  • Οι πρωταγωνιστές δέσμιοι εξωτερικών δυνάμεων ( φυσικών και κοινωνικών ) και εσωτερικών παρορμήσεων που περιορίζουν την ελευθερία τους
Advertisements

Read Full Post »

Γ.Αφηγηματικές τεχνικές :

Πρόκειται για αρκετά ευρύ όρο, αφού σχετίζεται με:
• το ποιος αφηγείται (αφηγητής)
• πού εστιάζει (εστίαση)
• τι αφηγείται (αφηγηματικό περιεχόμενο / υλικό)
• με ποιο τρόπο το αφηγείται ( εκφραστικοί τρόποι)
• το χώρο και το χρόνο της αφήγησης

Είδη αφηγητών ως προς τη συμμετοχή τους στη ιστορία:

1. Ομοδιηγητικός αφηγητής: συμμετέχει στην ιστορία, την οποία αφηγείται είτε ως πρωταγωνιστής είτε ως παρατηρητής και αυτόπτης μάρτυρας
2. Ετεροδιηγητικός αφηγητής: δεν έχει καμία συμμετοχή στην ιστορία που αφηγείται

Σημειώσεις:
α. Δεν πρέπει να συγχέουμε το συγγραφέα με τον αφηγητή. Ο πρώτος είναι ένα υπαρκτό, ιστορικό πρόσωπο, ενώ ο δεύτερος ένα φανταστικό πρόσωπο, μέρος του μυθοπλαστικού κόσμου.

β. Δεν πρέπει επίσης να συγχέουμε τους αφηγηματικούς με τους εκφραστικούς τρόπους. Οι δεύτεροι αναφέρονται όχι στο τι λέγεται στο κείμενο, αλλά στο πώς λέγεται ( πχ σχήματα λόγου )

Εστίαση & αφηγητής

3. Αφήγηση χωρίς εστίαση – αντιστοιχεί στον παντογνώστη αφηγητή
4. Αφήγηση με εσωτερική εστίαση – ο αφηγητής ένα από τα πρόσωπα της ιστορίας και γι’ αυτό έχει περιορισμένο γνωστικό πεδίο
5. Αφήγηση με εξωτερική εστίαση όπου ο αφηγητής ξέρει λιγότερα από τα πρόσωπα της ιστορίας που δρουν μπροστά στα μάτια του αναγνώστη και αγνοεί τις προθέσεις και τα συναισθήματά τους ( έργα μυστηρίου, αστυνομικές ταινίες )

Αφηγηματικοί τρόποι
1. Διήγηση
-τριτοπρόσωπη αφήγηση
2. Μίμηση
-πρωτοπρόσωπη αφήγηση
-διάλογος
-εσωτερικός μονόλογος
3. Μεικτός τρόπος ( συνδυασμός διήγησης και μίμησης )
4. Περιγραφή
5. Ελεύθερος πλάγιος λόγος ( μεταξύ ευθύ και πλάγιου λόγου)

Αφηγηματικός χρόνος

• Εξωκειμενικός χρόνος
o Ο χρόνος του πομπού : η εποχή του συγγραφέα, η χρονική στιγμή κατά την οποία στέλνει το μήνυμά του
o Ο χρόνος του δέκτη : η εποχή του αναγνώστη, η χρονική στιγμή κατά τη οποία δέχεται το μήνυμα
o Ο χρόνος των γεγονότων : η εποχή κατά τη οποία διαδραματίζονται τα γεγονότα

• Εσωκειμενικός χρόνος

o Ο χρόνος της ιστορίας : ο χρόνος μέσα στο οποίο εκτυλίσσονται τα γεγονότα της αφήγησης
o Ο χρόνος της αφήγησης: ο χρόνος των γεγονότων, όπως όμως αυτός παρουσιάζεται στην αφήγηση. Συνήθως στην αφήγηση τα γεγονότα παρουσιάζονται με διαφορετική χρονική σειρά, διάρκεια και συχνότητα απ’ ότι στην ιστορία.

Πιο συγκεκριμένα :

 Ως προς τη σειρά παρουσίασης των γεγονότων ο χρόνος της αφήγησης είναι:
o Ευθύγραμμος : τα γεγονότα παρουσιάζονται με τη χρονολογική τους σειρά
o Με αναχρονίες : προδρομικές ή αναδρομικές αφηγήσεις ( flash back )

 Ως προς τη διάρκεια των γεγονότων ο αφηγηματικός χρόνος είναι:
o Μικρότερος από το χρόνο της ιστορίας, οπότε έχουμε επιτάχυνση
o Μεγαλύτερος από το χρόνο της ιστορίας, οπότε έχουμε επιβράδυνση
o Ίσος με το χρόνο της ιστορίας, οπότε έχουμε σκηνή

 Ως προς τη συχνότητα :
o Συμβαίνει κάποτε ένα γεγονός που συνέβη μία φορά να παρουσιάζεται περισσότερες από μία φορές, αφηγημένο κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο.

Read Full Post »

 

Α. Μερικοί βασικοί λογοτεχνικοί όροι

Σχολή : αναφέρεται σε έναν αριθμό δημιουργών που δρουν συνειδητά και οργανωμένα ως ομάδα. Τα στοιχεία που τους συνδέουν αφορούν κυρίως τις εμπειρίες τους και τις λογοτεχνικές τους απόψεις. Συνήθως υπάρχει και κάποιος τοπικός προσδιορισμός π.χ. Επτανησιακή Σχολή, Παλιά και Νέα Αθηναϊκή Σχολή. Σχολή της Θεσσαλονίκης
Γενιά : παρεμφερής σημασία με τον όρο Σχολή – εδώ όμως υπερισχύει ο χρονικός προσδιορισμός – οι δημιουργούν ανήκουν και ηλικιακά στην ίδια περίπου γενιά π.χ. γενιά του ’80, γενιά του ’30.
Κίνημα : οι δημιουργοί που ανήκουν σε ένα λογοτεχνικό κίνημα επιδιώκουν να παρέμβουν δυναμικά και με τρόπο επαναστατικό, όχι μόνο στα καλλιτεχνικά, αλλά και στα κοινωνικά ή πολιτικά ζητήματα της εποχής τους. Συνήθως συγγράφουν πρωτοποριακά έργα και θεωρητικά κείμενα με τις απόψεις τους ( μανιφέστα ). Λογοτεχνικά κινήματα είναι , για παράδειγμα, ο υπερρεαλισμός και ο ντανταϊσμός.
Ρεύμα : ο όρος διαφέρει από τους προηγούμενους : χαρακτηρίζει περισσότερο μια τάση, κυρίαρχη ή όχι και δεν αναφέρεται σε μια οργανωμένη ομάδα καλλιτεχνών –
Συχνά μάλιστα οι δημιουργοί που εμείς θεωρούμε φορείς ενός ρεύματος δεν έχουν συνείδηση των κοινών στοιχείων που τους ενώνουν

Σημειώσεις :
o οι παραπάνω όροι δεν αναφέρονται αποκλειστικά στη λογοτεχνία, αλλά και σε άλλες μορφές της τέχνης
o το γεγονός ότι κάποιοι δημιουργοί εντάσσονται στην ίδια Σχολή /Γενιά / Ρεύμα / Κίνημα δε σημαίνει ότι τα έργα τους παρουσιάζουν ομοιομορφία – υπάρχουν βέβαια κοινά χαρακτηριστικά, αλλά ο κάθε καλλιτέχνης βάζει την προσωπική του σφραγίδα

Β. Οι βασικότερες τεχνοτροπίες που θα συναντήσουμε :

Ρομαντισμός :
Ένα από τα σημαντικότερα κινήματα όλων των εποχών.
Χαρακτηριστικά:
Περιεχόμενο: ονειροπόληση, οραματισμοί, νοσταλγία, πάθος, μελαγχολία
Θέματα από τη φύση, τον έρωτα, τον ηρωισμό, το θάνατο
Μορφή : χειμαρρώδης λόγος, πλούτος εκφραστικών μέσων
Στην Ελλάδα μεταφυτεύτηκε κακότεχνα από τους Φαναριώτες, που είναι οι δημιουργοί της Ρομαντικής Σχολής των Αθηνών. Ο ελληνικός ρομαντισμός χρησιμοποιεί την καθαρεύουσα και χαρακτηρίζεται από υπερβολές και στόμφο.

Παρνασσισμός:
Ποιητικό ρεύμα που δημιουργείται ως αντίδραση στις υπερβολές του ρομαντισμού
Χαρακτηριστικά:
Περιεχόμενο :θέματα από τη μυθολογία και την ιστορία,, απουσία συναισθήματος, απρόσωπη και αντικειμενική ποίηση
Μορφή : ακριβολογία στην έκφραση, εμμονή στη λεπτομέρεια, πλούσια ομοιοκαταληξία, σεβασμός στους μετρικούς κανόνες
Στην Ελλάδα εκπροσωπείται από τη Νέα Αθηναϊκή Σχολή ( ή Γενιά του ’80) με βασικό χαρακτηριστικό τη χρήση της δημοτικής γλώσσας

Ρεαλισμός :
Θέτει ως βασικό στόχο του την πιστή απόδοση της πραγματικότητας
Χαρακτηριστικά:
Περιεχόμενο:
θέματα που αντλούνται από την καθημερινότητα με εμμονή στην αντικειμενική παρουσίασή τους. Άσκηση κοινωνικής κριτικής
Οι ήρωές του θύματα της κοινωνίας

Νατουραλισμός
Συνδέεται αποκλειστικά με την πεζογραφία και ουσιαστικά αποτελεί την ακραία έκφραση του ρεαλισμού.
Χαρακτηριστικά:
Περιεχόμενο
Πιστή, σχεδόν φωτογραφική αναπαράσταση της φύσης ( λατινικά natura ), πληθώρα λεπτομερειών στην περιγραφή χώρων, ανθρώπων, καταστάσεων
Υπερτονίζονται οι αρνητικές πλευρές της ζωής και καταγγέλλεται η κοινωνική εξαθλίωση
Οι ήρωες του νατουραλισμού είναι απόκληροι, περιθωριακοί, καταπιεσμένοι, άρρωστοι, θύματα της κοινωνίας και δέσμιοι των εσωτερικών τους παρορμήσεων

• Με το ρεαλισμό και το νατουραλισμό συνδέεται στενά η ηθογραφία, που εκφράζεται σχεδόν αποκλειστικά με το διήγημα.
o Βασικός στόχος των ηθογραφικών διηγημάτων η πιστή παρουσίαση της ζωής στην ελληνική ύπαιθρο: ήθη και έθιμα, χαρακτήρας και νοοτροπία του απλού ελληνικού λαού – επηρεάζεται έντονα από την ανάπτυξη της λαογραφίας ( Ν. Πολίτης )
o Χαρακτηριστικά: έντονος λυρισμός, προσωπικά βιώματα των ίδιων των συγγραφέων, επίκεντρο ο τόπος καταγωγής τους
o Σημαντικότεροι ηθογράφοι ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και ο Γεώργιος Βιζυηνός

 Συμβολισμός
Εκδηλώνεται κυρίως στην ποίηση και επηρεάζεται από τις θεωρίες του υποσυνείδητου. Η ονομασία οφείλεται στη συχνή και ιδιόμορφη χρήση των συμβόλων
Χαρακτηριστικά:
Μορφή : Χαλαρός ή ελεύθερος στίχος, αλλά με έντονη μουσικότητα, χαλαρή ή ανύπαρκτη ομοιοκαταληξία.
Πολλά και πρωτότυπα σχήματα λόγου, ιδιόρρυθμη σύνταξη, νέο λεξιλόγιο
Περιεχόμενο: Περιορισμός του νοηματικού περιεχομένου, ρευστότητα και ασάφεια. Υπαινικτικός τόνος, λεπτά συναισθήματα. Απαλλαγή από κάθε ηθικό και διδακτικό στοιχείο.

 Υπερρεαλισμός
Τολμηρό καλλιτεχνικό και λογοτεχνικό κίνημα με έντονη επίδραση από την ψυχανάλυση
Χαρακτηριστικά:
Μορφή : Άρνηση κάθε περιορισμού, απόλυτη ελευθερία στιχουργικής και λεξιλογίου, απουσία στίξης,
Περιεχόμενο: αυτόματη γραφή ( ο δημιουργός καταγράφει χωρίς καμία παρέμβαση της λογικής ό τι του υπαγορεύει το υποσυνείδητό του), παντοδυναμία του ονείρου, πίστη σε μία πραγματικότητα πέρα από τα δεσμά της λογικής, την υπερ-πραγματικότητα

 

Read Full Post »